Tweedehandskleding uit Europa en de VS wordt in Ghana in de open lucht verbrand

Gebruikte kleding die vanuit Europa, Noord-Amerika en Azië naar Ghana wordt verscheept, wordt in de open lucht verbrand op Agbogbloshie, een stortplaatsdistrict in de hoofdstad Accra. Daardoor worden arbeiders en bewoners blootgesteld aan giftige rook, meldt persbureau Agence France-Presse (AFP). Op het terrein stapelt het afval zich al decennialang op. Het heeft de lagune van Accra en het kwetsbare ecosysteem daarvan overspoeld, net als de aangrenzende informele nederzetting Old Fadama, waar ongeveer 80.000 mensen wonen, voornamelijk migranten en handelaren.

De grote tweedehandsmodemarkt van de stad ontvangt import uit alle drie de regio’s. “Veel kleding die naar Ghana wordt verscheept, komt aan als afval”, aldus Samuel Quashie-Idun, hoofd onderzoek bij Greenpeace Afrika.

De niet-gouvernementele organisatie (ngo) schat dat er wekelijks 15 miljoen gebruikte kledingstukken in Ghana aankomen, goed voor meer dan 110.000 ton in 2022. Nadat handelaren hebben uitgezocht wat verkocht, gedragen of gerepareerd kan worden, wordt ongeveer de helft “dood afval”. Dat wordt gedumpt op stranden, in velden en op Agbogbloshie, waar het wordt verbrand.

Synthetische vezels en kankerverwekkende rook

Voor een bevolking van 35 miljoen mensen “overstijgen deze hoeveelheden de lokale vraag ruimschoots, en een groot deel zorgt simpelweg voor overbelasting van de afvalverwerkingssystemen”, aldus Greenpeace. Volgens de ngo is het merendeel van het geïmporteerde textiel synthetisch: 89 procent van de afgedankte kledingstukken die zij onderzocht, bevat petrochemische vezels zoals polyester, die bij afbraak microplastics afgeven.

Onder de merken die in het afval zijn aangetroffen, bevinden zich de fastfashionketens Primark en H&M, evenals Marks & Spencer. In de rook van het verbrande textiel mat Greenpeace benzeen en andere kankerverwekkende stoffen in concentraties die enkele honderden keren boven de veiligheidsnormen lagen.

“Dit is niet alleen een milieucrisis [...] Het is ook een gezondheidscrisis”, zei Hellen Kahaso Dena, projectleider bij Greenpeace. “Landen in het mondiale noorden gebruiken Ghana feitelijk als stortplaats voor modeafval.”

Textiel is niet het enige afval op het terrein. Oude koelkasten, televisies, huishoudelijke apparaten en computers worden op primitieve wijze gerecycled, en bij het verbranden van kabels en batterijen komen lood, kwik, roet en dioxines vrij, die de lokale gemeenschappen inademen. Barima Okuanaju haalt met de hand koelkasten en auto’s uit elkaar om koper, aluminium en ijzer te winnen, die hij verkoopt voor 50 tot 100 Ghanese cedi per dag.

Gezondheidsrisico’s en een opruimactie van de overheid

James Hassan, een 31-jarige schroothandelaar uit Liberia, sorteert dagelijks afgedankte elektronica en metalen zonder handschoenen of mondkapje. “Na lange dagen in de zon heb ik hoofdpijn en moet ik hoesten”, zegt Hassan, die nog nooit een arts heeft bezocht. De 14-jarige Aminatu Fatawu, die flessen water aan de arbeiders verkoopt om haar schoolgeld te betalen, vertelt dat ze door het voortdurende verbranden “altijd moet hoesten. Als ik spuug, zit er soms bloed bij.”

Reginald Quansah, epidemioloog aan de Universiteit van Ghana, legt uit dat arbeiders op de stortplaats giftige metalen en chemicaliën kunnen opnemen via wondjes in de huid en door het inademen van dampen en stof. Dat kan de longontwikkeling en de neurologische gezondheid aantasten, vooral bij kinderen. Hij merkt echter op dat er “geen causaal onderzoek” is dat specifieke ziekten rechtstreeks koppelt aan een bepaalde giftige stof op het terrein. Zware metalen en organische verontreinigende stoffen van de stortplaats lekken bovendien in de lagune en de bodem, en komen zo terecht in vis en gewassen.

In september startte de Ghanese president John Mahama een opruimactie, waarbij hij opdracht gaf om binnen 90 dagen een miljoen ton afval van Agbogbloshie te verwijderen. Graafmachines zijn sindsdien begonnen het afval te verplaatsen naar de Adepa-stortplaats, een gecontroleerde stortplaats op ongeveer 50 kilometer van Accra, waar het volgens de overheid wordt samengeperst en begraven onder strikte milieubeschermingsmaatregelen. De regering hoopt daarnaast tot 20.000 banen te creëren door informele inzamelaars op te leiden in recycling. Hassan zegt dat hij dit werk “graag zou opgeven” voor veiliger werk, maar dat hij zulke beloftes niet meer gelooft nadat hij ze al te vaak heeft gehoord.