Nigeriaanse wevers van populaire handgeweven stof verzetten zich tegen automatisering

Iseyin is een slaperig stadje in het zuidwesten van Nigeria. Schaduwrijke plekken onder bomen, geïmproviseerde schuurtjes en smalle steegjes fungeren hier als productiecentra voor aso-oke, een handgeweven stof die inheems is voor de Yoruba-etnische groep.

De vraag naar de stof is recentelijk sterk gestegen, zowel in binnen- als buitenland. Dit wordt versterkt door Nigerianen in de diaspora en de toenemende wereldwijde populariteit van de mode- en muziekcultuur van het land. Toch verzetten de ambachtslieden zich tegen mechanisatie. Zij benadrukken dat het handweven de stof uniek maakt.

Iseyin ligt op ongeveer 200 kilometer van het culturele en modecentrum Lagos en wordt beschouwd als de thuisbasis van aso-oke. Onder een brandende zon op een zwoele ochtend strekken meters garen en pas geweven stoffen zich uit over een stoffige ruimte. Ze zijn omgeven door verweerde schuurtjes waar wevers achter houten weefgetouwen werken. Jongeren, waaronder universitair afgestudeerden, trekken naar Iseyin om een ambacht te leren dat voor velen een economische reddingslijn is geworden.

Met ontbloot bovenlijf en glinsterende getatoeëerde biceps zit Franscisco Waliu achter zijn houten weefgetouw. Het gestage geklikklak vult de lucht terwijl hij een crème- en blauwkleurige stof weeft.

Tien jaar geleden gaf Waliu zijn carrière als zanger in nachtclubs in Lagos op om aso-oke te leren weven. Hij geeft toe dat hij aanvankelijk moeite had met de fysieke eisen van het weven, maar hij heeft geen spijt van zijn beslissing. “Nu verdien ik een goed inkomen met het weven van aso-oke en ben ik tevreden”, vertelt de 34-jarige aan AFP.

Oude weefgetouwen, nieuwe generaties

Aso-oke, wat vrij vertaald ‘de stof uit het binnenland’ betekent, is een dikke, vaak levendig veelkleurige stof. Het is een hoofdbestanddeel geworden in Nigeria, de modehoofdstad van Afrika. De stof wordt gebruikt voor traditionele ceremoniële kleding, maar ook voor opvallende mode-items en vrijetijdskleding. Stroken worden op andere soorten stoffen genaaid, wat een vleugje kleur en klasse toevoegt.

Meghan Markle droeg twee jaar geleden een aso-oke omslagdoek en een schoudersjaal tijdens een bezoek aan Nigeria met haar man, de Britse prins Harry.

In Iseyin is het gestage ritme van oude, houten weefgetouwen de soundtrack van een traditie die van generatie op generatie wordt doorgegeven.

Aso-oke blijft zowel een cultureel symbool als een identiteitskenmerk. Vroeger omvatte de productie het voorbereiden van draden van katoen of zijde. De vezels werden gereinigd, tot garen gesponnen en geverfd, vaak met traditionele methoden, voordat ze op de weefgetouwen werden gezet. De kleuropties waren toen beperkt.

Tegenwoordig gebruiken wevers steeds vaker kant-en-klare draden in diverse kleuren die ‘meestal uit China worden geïmporteerd’, aldus de 42-jarige wever Abdulhammed Ajasa.

Ambachtslieden werken urenlang aan het opzetten van draden op weefgetouwen. Hiermee creëren ze smalle, strak gedessineerde stroken die later aan elkaar worden genaaid tot bredere doeken voor kleding en accessoires. “Dit is waar Iseyin om bekend staat”, zegt de 35-jarige Kareem Adeola vanachter zijn weefgetouw. “We hebben het geërfd van onze voorouders.”

Hoewel veel wevers in Iseyin mannen van middelbare leeftijd zijn, betreden jongeren zoals Waliu het vak. Zij brengen nieuwe ideeën en vaardigheden met zich mee. Sommigen schakelen grafisch ontwerpers in om nieuwe ontwerpen te ontwikkelen.

‘Bestemd om handgeweven te zijn’

Ondanks de stijgende vraag is het ambacht grotendeels trouw gebleven aan zijn rudimentaire oorsprong. Pogingen om de productie te mechaniseren zijn beperkt gebleven of grotendeels mislukt. “Als je een machine gebruikt om aso-oke te weven, wordt het niet zo mooi als wanneer het met de hand wordt geweven”, zegt Adeola, terwijl hij een geel-en-olijfkleurig stuk weeft. “Mensen hebben het eerder geprobeerd en het werkte niet. Het is door God bedoeld om met de hand geweven te worden.”

Het vasthouden aan traditionele weefmethoden betekent inspanning en brengt gezondheidsrisico's met zich mee die verband houden met langdurig zitten, merkt een wever op. Toch benadrukken de wevers dat het zorgvuldige proces de authenticiteit van de stof bepaalt.

Traditioneel werd de stof gedragen door de rijke en heersende klasse van Nigeria bij speciale gelegenheden. Nu siert het de studio's van ontwerpers in grote steden en wordt het getoond op de catwalks in Londen en Parijs. Bovendien wordt het verwerkt in schoenen, tassen en portemonnees. “Het is niet langer voorbehouden aan speciale gelegenheden”, vertelt Isiaq Yahaya, een 45-jarige wiskundige, aan AFP.

Wereldwijde kansen

Ontwerpers zeggen dat de groeiende internationale bekendheid van aso-oke het tot een wereldwijde stof heeft gemaakt. Dit roept echter ook zorgen op over cultureel eigendom. “Er is niets mis mee als jouw cultuur door andere mensen wordt gedragen”, zegt Ayomitide Okungbaye, de 31-jarige creatief directeur van het in Lagos gevestigde Tide Chen, die aso-oke-ontwerpen in Londen heeft tentoongesteld.

“Waar we een probleem beginnen te krijgen, is wanneer er sprake is van misbruik of wanneer mensen het eigendom beginnen op te eisen.” Adire, een andere Yoruba-stof die met de tie-dye-techniek wordt geproduceerd, lijdt al onder de gevolgen van Chinese namaak.

Dit artikel is in het Nederlands vertaald met behulp van een AI-tool.

FashionUnited gebruikt AI taaltools om het vertalen van (nieuws)artikelen te versnellen en de vertalingen te proeflezen om het eindresultaat te verbeteren. Dit bespaart onze menselijke journalisten tijd die ze kunnen besteden aan onderzoek en het schrijven van eigen artikelen. Artikelen die met behulp van AI zijn vertaald, worden gecontroleerd en geredigeerd door een menselijke bureauredacteur voordat ze online gaan. Als je vragen of opmerkingen hebt over dit proces, stuur dan een e-mail naar info@fashionunited.com.