Nieuwe goudkoorts bedreigt beschermde gebieden in de Braziliaanse Amazone

Pykany, Brazilië - Inheems opperhoofd Bepdjo Mekragnotire bereidt zich opnieuw voor om een groep krijgers te leiden. Het doel is illegale goudzoekers te verdrijven uit het territorium van zijn volk in het Braziliaanse Amazone-regenwoud.

Met een rode verentooi vertelt Bepdjo aan AFP dat de spanningen met indringers in het inheemse Bau-gebied, in de noordelijke staat Pará, zijn toegenomen. Dit is vier jaar nadat zijn Kayapó-volk bijna tweehonderd goudzoekers verdreef.

“De mijnwerkers zijn koppig. Ze komen op elke mogelijke manier binnen, want de goudprijs is momenteel erg hoog”, aldus de 45-jarige Bepdjo tegen AFP in Pykany, een dorp in een naburig gebied van Bau. “We moeten ze verdrijven, anders blijven ze oprukken”.

Goud, een veilige haven in turbulente tijden, bereikt nieuwe recordhoogtes door de wereldwijde instabiliteit. Deze koorts drijft illegale ‘garimpeiros’ (mijnwerkers) naar tot nu toe relatief ongerepte gebieden, zoals Bau. In februari was er een kortstondige gewapende confrontatie toen Bepdjo en enkele Kayapó-krijgers mijnwerkers in een kano tegenkwamen. Volgens het opperhoofd zijn er 24 mensen verdreven.

Een coalitie van inheemse organisaties waarschuwde de autoriteiten vervolgens in een brief voor het ‘imminente risico op een grootschalig gewapend conflict’ en vroeg om hulp. Bepdjo is het wachten beu. “We weten niet hoeveel goudzoekers er zijn, we gaan er gewoon heen en zien het dan wel”, zegt hij terwijl hij de nieuwe missie plant.

Jair Schmitt, interim-voorzitter van de openbare milieuorganisatie Ibama, vertelt aan AFP dat de organisatie zich richt op gebieden ‘die met bijzonder kritieke situaties te maken hebben’. Hij voegt toe: “Ibama kan niet fysiek in alle gebieden aanwezig zijn”.

"Diep in de jungle"

Experts beschouwen beschermde inheemse gebieden als een van de beste verdedigingslinies tegen ontbossing en klimaatverandering. Vanuit de lucht, tijdens een vlucht met Greenpeace, observeert AFP de druk van de mijnbouw op beschermde gebieden. Uitgestrekte landschappen met gekapte bomen, putten en kanalen voor mijnen stoppen abrupt bij een onzichtbare grens met inheemse territoria. Daar strekt het groene oerwoud zich uit tot aan de horizon.

Volgens de ngo Amazon Mining Watch heeft de mijnbouw tussen 2018 en 2025 223.000 hectare in Brazilië aangetast. Bijna 80 procent hiervan was illegaal.

Sinds de linkse president Luiz Inácio Lula da Silva in 2023 weer aan de macht kwam, treedt de regering hard op tegen illegale mijnbouw. Zijn extreemrechtse voorganger, Jair Bolsonaro, werd ervan beschuldigd een klimaat van straffeloosheid in de Amazone te bevorderen. De mijnbouwbaronnen hebben zich echter snel aangepast. Hun operaties zijn geëvolueerd van ambachtelijke ondernemingen naar projecten van miljoenen dollars met zwaar materieel en vliegtuigvloten.

Nilton Tubino, door de regering van Lula aangestelde coördinator voor de bescherming van inheemse gebieden, vertelt aan AFP dat een ‘nieuwe goudkoorts’ de illegale mijnbouw in de Amazone aanwakkert. “De mijnwerkers trekken steeds dieper de jungle in”, bevestigt hij.

Schmitt van Ibama zegt dat de grootste moeilijkheid de ‘strijd tegen de georganiseerde misdaad’ is. Hij verwijst naar de facties Primeiro Comando da Capital en Comando Vermelho. Deze groeperingen zijn donderdag door de Verenigde Staten als terroristische organisaties bestempeld en zijn steeds vaker bij deze activiteiten betrokken.

"Spookmijnen"

Het Instituto Escolhas, dat de toeleveringsketen van goud analyseert, meldt dat Brazilië in 2025 71 ton goud produceerde. Dit werd voornamelijk geëxporteerd naar Canada, Zwitserland en het Verenigd Koninkrijk. Brazilië werkt aan nieuwe wetgeving om de traceerbaarheid van goud te garanderen.

Larissa Rodrigues van Escolhas zegt dat door het optreden van de overheid het goud niet langer ‘via de voordeur Brazilië verlaat’. Het wordt nu via buurlanden als Guyana of Venezuela het land uit gesmokkeld.

Er zijn ook andere mazen in de wet om goud wit te wassen, zoals de ‘spookmijnen’. Dit blijkt uit een onderzoek van Greenpeace dat deze vrijdag is gepubliceerd. Deze locaties hebben vergunningen voor ambachtelijke mijnbouw en geven verkoopcijfers op, maar bij een inspectievlucht is er geen enkele activiteit te zien. Danicley de Aguiar, coördinator voor inheemse volkeren bij Greenpeace Brazilië, stelt dat goud uit beschermde gebieden waarschijnlijk via deze constructies wordt witgewassen.

Fernando Lucas, voorzitter van de Federatie van Goudmijncoöperaties van Pará, zegt dat hij het beu is dat mijnwerkers ‘als criminelen worden bestempeld’. Hij verzekert AFP dat velen legaal willen werken, maar vastlopen in de bureaucratie. Hij pleit voor een meer ‘georganiseerd en duurzaam’ model.

"Verleiding"

Opperhoofd Bepdjo heeft ook te maken met verdeeldheid binnen zijn eigen volk. Sommigen, waaronder zijn voorganger, steunen de illegale mijnbouw. Het geschil heeft ertoe geleid dat enkele dorpsbewoners naar de andere kant van de rivier zijn verhuisd. “Mijnwerkers komen vaak met ons praten. Ze bieden geld en zeggen: ‘Je krijgt een auto, je krijgt vrouwen’. Het is een verleiding. Een jongere die er niet over nadenkt, wil dat soort dingen”, zegt de 25-jarige Takagmoro Kaiapo, zoon van het voormalige opperhoofd.

Dit artikel is in het Nederlands vertaald met behulp van een AI-tool.

FashionUnited gebruikt AI taaltools om het vertalen van (nieuws)artikelen te versnellen en de vertalingen te proeflezen om het eindresultaat te verbeteren. Dit bespaart onze menselijke journalisten tijd die ze kunnen besteden aan onderzoek en het schrijven van eigen artikelen. Artikelen die met behulp van AI zijn vertaald, worden gecontroleerd en geredigeerd door een menselijke bureauredacteur voordat ze online gaan. Als je vragen of opmerkingen hebt over dit proces, stuur dan een e-mail naar info@fashionunited.com.