Model, kunstenaar, fotojournalist: de duizend levens van Lee Miller in Parijs

Parijs (Frankrijk) - Een vrouw met een ondoorgrondelijke blik in een badkuip, die de gruwelen van de oorlog van zich afwast. In 1945 poseert Lee Miller in München in de badkamer van Hitler, nadat ze als eerste fotojournalist de verschrikkingen van de nazikampen Dachau en Buchenwald ontdekte.

De rijke tentoonstelling in het Musée d'art moderne in Parijs toont dit iconische beeld en onthult de duizend levens van deze Amerikaanse. Ze was een grande dame van de twintigste eeuw (1907-1977), achtereenvolgens model in New York, surrealistisch kunstenaar in Parijs, oorlogscorrespondent en chef-kok in Engeland.

“Ze was nergens bang voor”, legt haar kleindochter Ami Bouhassane uit aan AFP. Bouhassane beheert het Lee Miller-archief, de basis voor de tentoonstelling die vrijdag opent. “Wanneer men haar vertelde dat ze de gevechten niet aankon omdat ze een vrouw was, had ze maar één antwoord: ‘eigenlijk kan ik dat wel’.”

De 250 tentoongestelde foto's van Miller in Parijs schetsen de unieke carrière van deze vriendin van Paul Eluard en Pablo Picasso. Ze leerde fotograferen van de surrealistische meester Man Ray, woonde in Egypte en werd in 1942 oorlogscorrespondent voor het tijdschrift Vogue.

Aanvankelijk werd ze ver van het front gehouden omdat ze een vrouw was. De oorlog kwam dichtbij toen ze in augustus 1944 verslag deed van het beleg van Saint-Malo. Een van haar foto's toont de hardheid van de gevechten en haar unieke blik: de laars van een soldaat op de grond, waar een patroongordel uitsteekt.

Tussen de tientallen oorlogsfoto's is ook een vleugje surrealistische humor te zien. Toen Lee Miller langs de frontlinie naar Duitsland trok, fotografeerde ze een Christusbeeld omringd door een wirwar van telefoonlijnen. De titel: “Directe lijn met God”.

“Wat haar werk verbindt, is haar oog voor details waarin poëzie, humor en emotie schuilen. Daarin komt haar gevoeligheid naar voren”, merkt Fanny Schulmann op. Schulmann is co-curator van de tentoonstelling over deze pionier, die in 2024 door Kate Winslet in de bioscoop wordt vertolkt.

"Geloof het"

Haar levensgevaarlijke reis door Europa brengt haar in Duitsland naar de concentratiekampen Dachau en Buchenwald, die ze in april 1945 binnengaat. Ze fotografeert de massagraven, nazibewakers vermomd als gedeporteerden en de uitgemergelde overlevenden.

Haar reportage, gepubliceerd in Vogue met de titel “Believe It” (“Geloof het”), klinkt als een schreeuw van verzet tegen het opkomende negationisme. “Ik smeek u te geloven dat dit waar is”, schrijft ze aan haar hoofdredacteur, smekend om haar teksten en foto's te publiceren.

Deze ervaring tekent haar voor het leven en leidt ertoe dat ze haar werk als oorlogsverslaggever jarenlang verbergt. Haar archief wordt bij toeval herontdekt, kort na haar dood een halve eeuw geleden, op de zolder van haar ouderlijk huis in Zuid-Engeland.

“We zochten babyfoto's van mij om te zien of ik op onze pasgeboren dochter leek. Mijn vrouw opende wat dozen en zei: ‘ik denk dat je dit moet zien’”, vertelt Lee Millers zoon, Anthony Penrose, aan AFP.

Voor hem lagen oorlogsreportages van zijn moeder, 60.000 negatieven van haar foto's en 20.000 afdrukken. Een verleden waar hij niets van wist. “Ik dacht bij mezelf dat dit niet van dezelfde vrouw kon komen die ik kende, die leed aan een depressie, een posttraumatische stressstoornis en alcoholisme”, getuigt hij.

Tien jaar lang inventariseert hij het archief en richt hij het Lee Miller-fotofonds op om haar nagedachtenis levend te houden en zich te verzoenen met zijn moeder, met wie hij een bittere relatie had. “Ze wilde dat de wereld wist wat er was gebeurd. Dat laat littekens achter”, zegt hij.

Als ze nog had geleefd, zou Lee Miller volgens hem weer aan het front staan. “Ze zou in Gaza zijn, in Somalië, overal waar bevolkingen worden onderdrukt door leiders”.

Dit artikel is in het Nederlands vertaald met behulp van een AI-tool.

FashionUnited gebruikt AI taaltools om het vertalen van (nieuws)artikelen te versnellen en de vertalingen te proeflezen om het eindresultaat te verbeteren. Dit bespaart onze menselijke journalisten tijd die ze kunnen besteden aan onderzoek en het schrijven van eigen artikelen. Artikelen die met behulp van AI zijn vertaald, worden gecontroleerd en geredigeerd door een menselijke bureauredacteur voordat ze online gaan. Als je vragen of opmerkingen hebt over dit proces, stuur dan een e-mail naar info@fashionunited.com.