Trump verklaart Straat van Hormuz weer open

Afgaande op zijn recente uitspraken lijkt de strijd om de Straat van Hormuz te openen voorbij voor de Amerikaanse president Donald Trump, meldt persbureau DPA. In het Witte Huis verklaart hij dat de zeestraat na een mijnopruimingsoperatie weer bevaarbaar is voor schepen en voor “honderd procent” onder controle van de Verenigde Staten staat. Hij voegt toe dat, hoewel Iran af en toe een mijn legt, deze altijd wordt gevonden en geneutraliseerd. Trump eist ook schadevergoedingen van de leiding in Teheran.

Iran, dat koopvaardijschepen met drones bedreigt, reageert vooralsnog niet op de uitspraken. De Islamitische Republiek stelde de opening van de zeeweg eerder afhankelijk van concessies van de Verenigde Staten en bondgenoten, met de intentie om doorgangsgelden te heffen. Afgelopen zondag meldde de UK Maritime Trade Operations (UKMTO) nog dat het dreigingsniveau in de zeestraat ernstig blijft. De oorzaak hiervan zijn aanvallen op koopvaardijschepen en andere pesterijen door de machtige Iraanse Revolutionaire Garde.

De strijdende partijen vechten al lange tijd voor de volledige heropening van de feitelijk geblokkeerde Straat van Hormuz. Via deze zeestraat wordt een groot deel van de olie-export uit de Golfstaten afgehandeld. De Nationale Veiligheidsraad van Iran eist hiervoor verschillende voorwaarden. Deze omvatten een einde aan alle Amerikaanse dreigementen tegen de Islamitische Republiek, de opheffing van de zeeblokkade van Iraanse havens, een terugtrekking van Amerikaanse troepen uit de regio en een volledige financiële compensatie voor oorlogsschade. Iran stelde deze eisen eerder als voorwaarden voor onderhandelingen met de Verenigde Staten.

Voor de oorlog verliep de scheepvaart grotendeels ongestoord

Eind februari startten de Verenigde Staten en Israël een oorlog tegen Iran. Voor die tijd verliep de scheepvaart in de zeestraat tussen de Perzische Golf en de Golf van Oman grotendeels zonder verstoring. Ongeveer een vijfde van de wereldwijde olievoorraad werd via de Straat van Hormuz vervoerd. De route is ook cruciaal voor het transport van vloeibaar aardgas en kunstmest.

Na het begin van de oorlog legde Iran het scheepvaartverkeer vrijwel stil met dreigementen en aanvallen op schepen. Als gevolg hiervan stegen de wereldmarktprijzen voor olie en gas sterk. Volgens vicepresident JD Vance streeft de Amerikaanse regering ernaar het olie- en gastransport door de Straat van Hormuz te herstellen naar het niveau van voor de oorlog.

Trump eist schadevergoedingen van Teheran

Daarnaast stelt Trump schadevergoedingen als voorwaarde voor verdere onderhandelingen om het conflict op te lossen. Dit is een standpunt dat de Amerikaanse president de afgelopen periode verder heeft aangescherpt. Hij schrijft op zijn platform Truth Social dat Iran moet betalen voor elk slachtoffer wiens dood of letsel te wijten is aan het regime in Teheran. Hij stelt ook dat de families van demonstranten die in de afgelopen 50 jaar zijn gedood, gecompenseerd moeten worden.

Verder eist Trump dat Iran verantwoordelijk wordt gehouden voor dodingen en schade in Libanon, Syrië, Jemen en Gaza. Hij heeft zijn vertegenwoordigers de opdracht gegeven dit punt met klem aan de orde te stellen in alle toekomstige onderhandelingen. De Republikein specificeert niet de hoogte van de geëiste schadevergoeding.

Wadephul eist onvoorwaardelijke opening van de zeeweg

Ondertussen dringt de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Johann Wadephul er in een telefoongesprek met zijn Iraanse ambtgenoot Abbas Araghchi bij Iran op aan om “eindelijk constructieve onderhandelingen aan te gaan met zijn buren in de regio en de Verenigde Staten om het conflict te beëindigen.” Hij schrijft op het platform X dat de Straat van Hormuz onvoorwaardelijk geopend moet worden om vrije en veilige scheepvaart voor iedereen te garanderen.

Iran lijkt echter niet te zwichten voor de Amerikaanse druk. Woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken Ismail Baghai schrijft op X dat de Amerikaanse minister van Financiën Scott Bessent opschepte over het “verstikken” van Iran met economische sancties. Baghai voegt eraan toe dat wanneer de Amerikaanse regering niet in staat is diplomatieke kanalen te volgen, zij haar toevlucht neemt tot het opleggen van steeds meer sancties. “Het is een verslaving die het denken zelf heeft verdrongen,” spot hij.

Bessent verklaarde begin mei dat de Verenigde Staten Iran zouden “verstikken” door economische en financiële druk. De Amerikaanse regering voerde de druk op het land eind juli het meest recent op met nieuwe sancties.

Teheran benoemt nieuwe militaire leiding

Ondertussen heeft Iran zes nieuwe militaire leiders benoemd. De decreten voor de nieuwe benoemingen zijn gepubliceerd op een Telegram-kanaal dat nieuws deelt van de hoogste leider van Iran, Mojtaba Khamenei. Twee benoemingen zijn bijzonder opmerkelijk. Ahmad Vahidi is gepromoveerd tot de rang van generaal en formeel benoemd tot opperbevelhebber van de Revolutionaire Garde. Dit is een rol die hij de facto al bekleedde sinds de dood van zijn voorganger. Daarnaast komt de paramilitaire Basij-militie onder leiding van inlichtingenveteraan Hossein Taeb.

De nieuwe benoemingen kunnen dienen om meer structurele orde in de leiding te brengen. Dit is vooral relevant na de Amerikaans-Israëlische luchtaanvallen op militaire figuren aan het begin van de oorlog in Iran. De benoemingen kunnen ook worden geïnterpreteerd als een teken dat Teheran mogelijk overgaat van een acute crisismodus naar het formaliseren en consolideren van zijn machtsstructuur.

Iraanse media tonen foto's van de benoemingsceremonie, maar Khamenei is niet zichtbaar. Hij is niet meer in het openbaar verschenen sinds zijn benoeming tot nieuwe hoogste leider meer dan vier maanden geleden. Sindsdien is er veel gespeculeerd over zijn verblijfplaats en gezondheid.